Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej w 2026 roku – komu przysługuje i jak go obliczyć?

Aktualizacja: 23 czerwca 2026

Tak, osoba prowadząca działalność gospodarczą może dostać zasiłek macierzyński, ale kluczowy jest jeden warunek: w dniu urodzenia dziecka albo przyjęcia dziecka na wychowanie musi być objęta ubezpieczeniem chorobowym. Przy działalności gospodarczej ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, więc samo posiadanie firmy nie daje automatycznie prawa do zasiłku. ^{(1) (2)}

Wysokość zasiłku zależy od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, najczęściej liczonej z ostatnich 12 miesięcy, po pomniejszeniu o 13,71%. W praktyce oznacza to, że nie oblicza się go od przychodu z faktur ani od dochodu firmy, tylko od zadeklarowanej podstawy składek w ZUS. ⁽³⁾

Krótka odpowiedź: kiedy przedsiębiorczyni dostanie zasiłek macierzyński?

Zasiłek macierzyński przysługuje osobom prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym, jeśli są objęte ubezpieczeniem chorobowym. ZUS wskazuje wprost, że do grup uprawnionych należą także osoby prowadzące pozarolniczą działalność. ⁽¹⁾

Przy działalności gospodarczej trzeba więc sprawdzić trzy rzeczy:

• czy przedsiębiorczyni podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
• czy została zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
• czy zdarzenie dające prawo do zasiłku, np. poród, nastąpiło w okresie tego ubezpieczenia.

Najważniejsza różnica względem zasiłku chorobowego polega na tym, że przy zasiłku macierzyńskim nie działa typowe 90-dniowe wyczekiwanie. ZUS informuje, że zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, jak długo trwa ubezpieczenie chorobowe. To nie znaczy jednak, że można zgłosić się po fakcie. Trzeba być objętym ubezpieczeniem chorobowym w czasie, w którym powstaje prawo do zasiłku. ⁽¹⁾

Werdykt redakcyjny: najdroższy błąd to pomylenie „prowadzę firmę” z „mam chorobowe”. Firma bez dobrowolnego chorobowego może oznaczać brak zasiłku macierzyńskiego z działalności.

Ubezpieczenie chorobowe na działalności – co trzeba sprawdzić?

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne dla przedsiębiorcy, który obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu działalności. ZUS wymienia prowadzenie pozarolniczej działalności jako jeden z tytułów, który może dawać możliwość objęcia dobrowolnym chorobowym. ⁽²⁾

Zgłoszenie robi się na formularzu ZUS ZUA. Co do zasady dobrowolne chorobowe działa od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia zgłoszenia. Jeżeli zgłoszenie ma związek z powstaniem obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych i zostanie złożone w terminie 7 dni, może objąć przedsiębiorcę od dnia powstania obowiązku tych ubezpieczeń. ⁽²⁾

Praktyczna checklista przed porodem:

• sprawdź w PUE/eZUS, czy jesteś zgłoszona do dobrowolnego chorobowego,
• sprawdź datę objęcia ubezpieczeniem chorobowym,
• sprawdź, czy nie masz przerwy w ubezpieczeniu,
• sprawdź, od jakiej podstawy opłacasz składkę chorobową,
• sprawdź, czy nie korzystasz z tytułu, który zmienia obowiązek składkowy, np. etatu.

Jeżeli masz wątpliwości, najbezpieczniej nie liczyć świadczenia z pamięci, tylko pobrać dane z konta ZUS i skonsultować je z księgową albo z ZUS.

Jak obliczyć zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej?

Najprostszy schemat obliczenia wygląda tak:

1. Ustal podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiące brane do obliczenia.
2. Policz przeciętną miesięczną podstawę z właściwego okresu, zwykle z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku.
3. Pomniejsz ją o 13,71%.
4. Zastosuj odpowiednią stawkę zasiłku: 100%, 81,5% albo 70%, zależnie od okresu i wniosku. ^{(3) (4)}

Dla przedsiębiorcy przychodem używanym do obliczenia podstawy zasiłku nie jest sprzedaż z działalności. ZUS wyjaśnia, że dla ubezpieczonych niebędących pracownikami przychodem jest kwota, od której opłacana jest składka na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu 13,71% podstawy wymiaru składek. ⁽³⁾

To bardzo ważne, bo dwie osoby z podobnym przychodem firmowym mogą mieć zupełnie inny zasiłek, jeśli deklarują inną podstawę składek.

Przykład obliczenia zasiłku w 2026 roku

W 2026 roku standardowa najniższa podstawa wymiaru składek społecznych dla osób prowadzących pozarolniczą działalność wynosi 5652,00 zł, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Dla preferencyjnych składek podstawą jest 1441,80 zł, czyli 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2026 roku. ⁽⁵⁾

Uproszczony przykład dla pełnych 12 miesięcy opłacania składki od standardowej minimalnej podstawy:

• podstawa składki chorobowej: 5652,00 zł,
• pomniejszenie o 13,71%: 774,89 zł,
• orientacyjna podstawa zasiłku: 4877,11 zł,
• zasiłek za okres macierzyński przy stawce 100%: około 4877,11 zł brutto miesięcznie,
• zasiłek uśredniony 81,5%: około 3974,84 zł brutto miesięcznie,
• zasiłek za okres rodzicielski przy stawce 70%: około 3413,98 zł brutto miesięcznie.

Uproszczony przykład dla preferencyjnej podstawy 1441,80 zł:

• podstawa składki chorobowej: 1441,80 zł,
• pomniejszenie o 13,71%: 197,66 zł,
• orientacyjna podstawa zasiłku: 1244,13 zł,
• zasiłek przy stawce 100%: około 1244,13 zł brutto miesięcznie,
• zasiłek uśredniony 81,5%: około 1013,97 zł brutto miesięcznie,
• zasiłek przy stawce 70%: około 870,89 zł brutto miesięcznie.

To są przykłady poglądowe. Rzeczywiste wyliczenie może zależeć od długości ubezpieczenia, podstawy deklarowanej w poszczególnych miesiącach, przerw, zbiegów tytułów i decyzji ZUS.

Ile wynosi zasiłek macierzyński – 100%, 81,5% czy 70%?

ZUS wskazuje trzy podstawowe stawki. Za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, urlopowi na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi ojcowskiemu zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru. Za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu wynosi 70% podstawy wymiaru. ⁽⁴⁾

Możliwa jest też stawka uśredniona 81,5% podstawy wymiaru, jeśli wniosek obejmujący właściwy okres zostanie złożony w terminie 21 dni. ZUS zaznacza jednak, że ta stawka nie dotyczy części urlopu rodzicielskiego zarezerwowanej wyłącznie dla drugiego rodzica dziecka. Za tę część zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru. ⁽⁴⁾

W praktyce trzeba zdecydować, czy lepszy jest wariant:

• 100% na początku i 70% później,
• 81,5% jako wariant uśredniony,
• osobne rozplanowanie okresów między rodzicami.

Nie ma jednego najlepszego wariantu dla wszystkich. Przy działalności gospodarczej warto policzyć to z księgową, bo w grę wchodzi nie tylko kwota zasiłku, ale też składki, kontynuacja działalności, przychody i ewentualne inne tytuły ubezpieczenia.

Co jeśli działalność trwa krócej niż 12 miesięcy?

Jeżeli ubezpieczenie chorobowe trwa krócej niż 12 miesięcy, podstawy nie liczy się tak samo jak przy pełnych 12 miesiącach. ZUS stosuje szczegółowe zasady dla ubezpieczonych niebędących pracownikami. W uproszczeniu bierze się pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, a w niektórych sytuacjach stosuje się zasady uzupełniania przychodu do pełnego miesiąca i limity związane z prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem. ⁽³⁾

To jest częsty punkt ryzyka przy planowaniu wysokiej podstawy tuż przed porodem. Sama podwyżka podstawy na krótko przed narodzinami dziecka nie musi dać takiego efektu, jakiego ktoś oczekuje. Jeżeli okres ubezpieczenia jest krótki albo wystąpiła przerwa, wyliczenie może być inne niż proste „zadeklarowana podstawa minus 13,71%”.

Jeżeli planujesz zmianę podstawy składek, nie opieraj się na poradzie z forum. Poproś księgową o symulację i sprawdź aktualne zasady ZUS dla konkretnego tytułu ubezpieczenia.

Czy można prowadzić firmę podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego?

Co do zasady pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie musi oznaczać zamknięcia firmy. Biznes.gov.pl wskazuje, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego można nadal prowadzić działalność i uzyskiwać przychody. ⁽⁶⁾

Zmienia się jednak sytuacja składkowa. ZUS wyjaśnia, że gdy osoba objęta dobrowolnym chorobowym zyskuje prawo do zasiłku macierzyńskiego, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje z mocy ustawy od pierwszego dnia, od którego przysługuje to prawo. Po zakończeniu pobierania zasiłku trzeba dopilnować ponownego zgłoszenia do dobrowolnego chorobowego, jeśli przedsiębiorca chce dalej z niego korzystać. ⁽⁷⁾

Warto też pamiętać, że składki emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego są liczone od kwoty tego zasiłku. ZUS wskazuje, że podstawę wymiaru tych składek stanowi kwota zasiłku macierzyńskiego, także po podwyższeniu. ⁽⁸⁾

Działalność gospodarcza i etat – co wtedy z zasiłkiem?

Jeżeli przedsiębiorczyni jednocześnie prowadzi działalność i pracuje na etacie, trzeba rozdzielić tytuły do ubezpieczeń. Etat może dawać obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe jako pracownik, a działalność może mieć inny status składkowy. Nie da się bezpiecznie odpowiedzieć na pytanie „ile dostanę?” bez sprawdzenia, z jakich tytułów osoba faktycznie podlega ubezpieczeniom.

Praktycznie trzeba ustalić:

• czy z działalności są obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
• czy przy działalności można było zgłosić dobrowolne chorobowe,
• czy chorobowe było opłacane tylko z etatu, czy także z działalności,
• czy ZUS będzie liczył świadczenie z jednego, czy z więcej niż jednego tytułu.

To jest jeden z tych przypadków, w których warto poprosić ZUS lub księgową o sprawdzenie konkretnego konta ubezpieczeniowego. Różnica może wynosić kilka tysięcy złotych miesięcznie.

Czerwone flagi przed planowaniem zasiłku

Uważaj szczególnie, gdy:

• ktoś obiecuje „wysoki macierzyński z firmy” bez sprawdzenia historii ubezpieczenia,
• działalność trwa krótko, a ktoś liczy zasiłek jak przy pełnych 12 miesiącach,
• nie wiadomo, czy dobrowolne chorobowe zostało zgłoszone na ZUS ZUA,
• w PUE/eZUS widać przerwę w ubezpieczeniu,
• opłacana była preferencyjna podstawa, ale ktoś liczy świadczenie jak od dużego ZUS,
• równolegle istnieje etat, zlecenie albo inny tytuł do ubezpieczeń,
• po zakończeniu zasiłku nikt nie planuje ponownego zgłoszenia do chorobowego.

Najprostsza zasada: zanim podejmiesz decyzję o podstawie składek, zawieszeniu firmy albo dalszym prowadzeniu działalności, policz warianty na danych z ZUS, a nie na deklarowanym przychodzie z firmy.

FAQ

Czy zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej należy się każdej przedsiębiorczyni?

Nie. Przysługuje wtedy, gdy przedsiębiorczyni jest objęta ubezpieczeniem chorobowym i spełnia warunki do zasiłku. Przy działalności gospodarczej chorobowe jest dobrowolne, więc trzeba sprawdzić zgłoszenie w ZUS. ^{(1) (2)}

Czy do zasiłku macierzyńskiego na działalności trzeba mieć 90 dni chorobowego?

Nie. Zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od długości ubezpieczenia chorobowego. Warunkiem jest jednak objęcie tym ubezpieczeniem w momencie, w którym powstaje prawo do zasiłku. ⁽¹⁾

Jak obliczyć zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej?

Najpierw ustala się podstawę składki chorobowej z właściwego okresu, zwykle z 12 miesięcy, potem pomniejsza się ją o 13,71%, a następnie stosuje właściwą stawkę: 100%, 81,5% albo 70%. ^{(3) (4)}

Czy zasiłek liczy się od dochodu firmy?

Nie wprost. Dla przedsiębiorcy kluczowa jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, nie przychód z faktur ani dochód podatkowy. ⁽³⁾

Czy w 2026 roku minimalne podstawy składek wpływają na zasiłek?

Tak, bo od podstawy składki chorobowej zależy późniejsza podstawa zasiłku. W 2026 roku standardowa najniższa podstawa składek społecznych dla przedsiębiorców wynosi 5652,00 zł, a preferencyjna podstawa 1441,80 zł. ⁽⁵⁾

Czy można prowadzić działalność podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego?

Tak, samo pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie musi oznaczać zamknięcia firmy. Trzeba jednak sprawdzić skutki składkowe i dopilnować zgłoszeń po zakończeniu zasiłku. ^{(6) (7)}

Podsumowanie

Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej w 2026 roku jest możliwy, ale nie działa automatycznie. Najpierw trzeba mieć dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Potem liczy się podstawa składki chorobowej, historia ubezpieczenia i wariant wypłaty zasiłku.

Najważniejsze liczby do zapamiętania to 13,71% pomniejszenia podstawy oraz stawki 100%, 81,5% i 70%. Najważniejsza czynność praktyczna to sprawdzenie konta w ZUS: czy chorobowe było zgłoszone, od kiedy trwało i od jakiej podstawy były opłacane składki.

Źródła

1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Komu przysługuje zasiłek macierzyński”. Adres źródła: www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/komu-przysluguje.
2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe”. Adres źródła: www.zus.pl/pracujacy/system-ubezpieczen-spolecznych-w-polsce/dobrowolne-ubezpieczenia-spoleczne/dobrowolne-ubezpieczenie-chorobowe.
3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego dla ubezpieczonych niebędących pracownikami”. Adres źródła: www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/podstawa-wymiaru/dla-ubezpieczonych-niebedacych-pracownikami.
4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Wysokość zasiłku macierzyńskiego”. Adres źródła: www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/wysokosc.
5. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Nowe wysokości składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 r.”. Adres źródła: www.zus.pl/-/nowe-wysoko%C5%9Bci-sk%C5%82adek-na-ubezpieczenia-spo%C5%82eczne-w-2026-r.
6. Biznes.gov.pl – „Jakie uprawnienia ma przedsiębiorca z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia społeczne”. Adres źródła: www.biznes.gov.pl/pl/portal/00289.
7. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Osoby podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu”. Adres źródła: www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/postepowanie-w-sprawie-zasilkow/osoby-podlegajace-dobrowolnemu-ubezpieczeniu-chorobowemu.
8. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Podstawa wymiaru składki osób pobierających zasiłek macierzyński”. Adres źródła: www.zus.pl/-/podstawa-wymiaru-skladki-osob-pobierajacych-zasilek-macierzynski.